ใจความสำคัญ
- อากาศร้อน + ความชื้นสูง ทำให้ร่างกายระบายความร้อนยากขึ้น จึงเสี่ยงเพลียแดดและฮีทสโตรกมากขึ้น
- เพลียแดดมักเริ่มจากอ่อนแรง เวียนหัว ปวดหัว คลื่นไส้ เหงื่อออกมาก และใจเต้นเร็ว
- ถ้าเริ่มสับสน ตัวร้อนมาก ผิวร้อนแห้ง หรือไม่ดีขึ้นหลังพักและทำให้เย็นลงใน 30 นาที ให้ถือว่าเป็นภาวะฉุกเฉิน
- น้ำเป็นพื้นฐาน แต่ถ้าเหงื่อออกมากและอยู่นาน เครื่องดื่มที่ช่วยทดแทนน้ำกับเกลือแร่มีประโยชน์มากขึ้น
อากาศร้อนทำให้ร่างกายเครียดอย่างไร
เวลาร้อนจัด ร่างกายต้องใช้เหงื่อและการขยายหลอดเลือดที่ผิวหนังเพื่อระบายความร้อน แต่ถ้าอากาศร้อนมากหรือมีความชื้นสูง เหงื่อจะระเหยได้ยากขึ้น ร่างกายจึงคุมอุณหภูมิยากกว่าเดิม
WHO ระบุว่าความร้อนสูงทำให้เสี่ยงเพลียแดดและฮีทสโตรกมากขึ้น และยังกดดันหัวใจกับไต โดยเฉพาะในคนที่มีโรคประจำตัว เด็ก ผู้สูงอายุ และคนที่ต้องอยู่กลางแจ้งนาน ๆ
พูดง่าย ๆ คือ อากาศร้อนอาจไม่ได้ทำให้เรา “เหนื่อยเฉย ๆ” อย่างที่คิด แต่ทำให้ร่างกายทำงานหนักขึ้นจริง
แยกเพลียแดดกับฮีทสโตรกให้ชัด
สองภาวะนี้คล้ายกัน แต่ความรุนแรงต่างกันมาก
- เพลียแดด: มักมีอาการเหนื่อยมาก เวียนหัว ปวดหัว คลื่นไส้ เหงื่อออกมาก ผิวซีดหรือชื้น เป็นตะคริว ใจเต้นเร็ว หายใจเร็ว และกระหายน้ำมาก
- ฮีทสโตรก: เป็นภาวะฉุกเฉิน สังเกตได้จากตัวร้อนมาก สับสน พูดไม่รู้เรื่อง เดินเซ ชัก หมดสติ หรือผิวร้อนแห้งและอาจไม่ค่อยมีเหงื่อ
- ถ้าพักในที่เย็น ดื่มน้ำ และทำให้ตัวเย็นแล้วอาการไม่ดีขึ้นภายในประมาณ 30 นาที ให้รีบขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ทันที
NHS แนะนำว่าเพลียแดดควรย้ายเข้าที่เย็น คลายเสื้อผ้า ทำให้ร่างกายเย็น และให้ของเหลว ส่วนฮีทสโตรกต้องถือเป็นเหตุฉุกเฉิน ไม่ควรฝืนรอดูอาการ
ดื่มน้ำอย่างเดียวพอไหม
สำหรับกิจกรรมทั่วไปในชีวิตประจำวัน น้ำเปล่ายังเป็นตัวเลือกหลักที่ดีที่สุด แต่ถ้าคุณเหงื่อออกมาก เป็นเวลานาน หรือออกกำลังกายกลางแจ้งในอากาศร้อน ร่างกายอาจต้องทดแทนน้ำและเกลือแร่ที่เสียไปด้วย
MedlinePlus ระบุว่า การดื่มของเหลวเพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำและการแทนที่เกลือแร่ที่เสียไปช่วยลดความเสี่ยงจากความร้อนได้
สรุปแบบไม่เว่อร์: เกลือแร่ไม่ใช่ของวิเศษ แต่ก็ไม่ใช่ของไม่จำเป็นเสมอไป ถ้าวันนั้นคุณเหงื่อออกหนักมาก อ่อนเพลีย หรืออยู่กลางแจ้งนาน เครื่องดื่มที่มีเกลือแร่ช่วยได้มากกว่าน้ำเปล่าอย่างเดียว
- อย่ารอให้กระหายน้ำมากค่อยดื่ม เพราะตอนนั้นร่างกายเริ่มขาดน้ำไปแล้ว
- จิบน้ำเป็นช่วง ๆ แทนการดื่มรวดเดียวทีเดียวเยอะมาก
- ถ้าเป็นกิจกรรมสั้น ๆ ในอาคาร น้ำเปล่ามักพอ
- ถ้าออกแรงกลางแจ้งนาน ๆ ให้เตรียมน้ำและพิจารณาเครื่องดื่มที่ทดแทนเกลือแร่
วิธีป้องกันก่อนออกแดด
NHS แนะนำให้หลีกเลี่ยงแดดช่วงประมาณ 11 โมงถึงบ่าย 3 โมง ใส่เสื้อผ้าสีอ่อน หลวม ระบายอากาศดี และลดการดื่มแอลกอฮอล์ในวันที่อากาศร้อนจัด
WHO ยังระบุว่าการอยู่ในที่ร่มช่วยลดความร้อนที่รู้สึกได้มากกว่าที่คิด — เงาหรือที่บังแดดสามารถทำให้รู้สึกลดร้อนได้มากกว่า 10 °C
- เช็กดัชนีความร้อนหรือสภาพอากาศก่อนออกจากบ้าน โดยเฉพาะวันซ้อมวิ่ง ปั่นจักรยาน หรือทำงานกลางแจ้ง
- พยายามออกแรงหนักในช่วงเช้าตรู่หรือเย็นแทนช่วงแดดจัด
- สวมเสื้อผ้าสีอ่อน หลวม ระบายอากาศได้ดี และพกน้ำติดตัว
- พักเป็นระยะ ยืนหรือนั่งในที่ร่มเมื่อเริ่มรู้สึกร้อนจัด
- ดูแลเด็ก ผู้สูงอายุ และคนที่มีโรคหัวใจ ปอด ไต หรือเบาหวานเป็นพิเศษ
- อย่าทิ้งเด็กหรือสัตว์เลี้ยงไว้ในรถ แม้เพียงไม่กี่นาที
ถ้าเริ่มมีอาการให้ทำอะไร
- หยุดกิจกรรมทันที แล้วเคลื่อนย้ายไปยังที่เย็นหรือมีเงา
- คลายเสื้อผ้าที่รัดแน่น
- ใช้พัดลม ผ้าชุบน้ำ หรือผ้าเย็นเช็ดตามคอ รักแร้ และขาหนีบ
- ถ้ายังรู้สึกตัวดีและไม่คลื่นไส้อาเจียน ให้จิบน้ำหรือของเหลวทีละน้อย
- ถ้าไม่ดีขึ้นภายในประมาณ 30 นาที หรือมีสับสน เดินเซ ชัก หมดสติ ให้ขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที
ถ้าอาการเริ่มจากเพลียแดดแล้วคุณฝืนต่อ ความเสี่ยงจะไหลไปสู่ฮีทสโตรกได้เร็วกว่าเดิมมาก
คำถามที่พบบ่อย
Q: ต้องรอให้หิวน้ำก่อนค่อยดื่มไหม? A: ไม่จำเป็น ควรจิบน้ำเป็นระยะ โดยเฉพาะวันที่อากาศร้อนจัดหรือมีเหงื่อออกมาก
Q: เครื่องดื่มเกลือแร่จำเป็นทุกครั้งไหม? A: ไม่จำเป็น ถ้าเป็นกิจกรรมทั่วไปหรืออยู่ในอาคาร น้ำเปล่ามักพอ แต่ถ้าออกแรงนาน เหงื่อออกมาก หรือมีการสูญเสียของเหลวเยอะ เครื่องดื่มที่มีเกลือแร่ช่วยได้
Q: เด็กกับผู้สูงอายุต้องระวังอะไรเป็นพิเศษ? A: พวกเขาไวต่อความร้อนมากกว่า ควรอยู่ในที่เย็น ดื่มน้ำสม่ำเสมอ และไม่ปล่อยให้อยู่กลางแดดหรือในรถที่จอดทิ้งไว้
สรุปสั้น ๆ
ร้อนนี้อย่ารอให้ร่างกายส่งสัญญาณหนักก่อน ค่อยดูแลตัวเอง เริ่มจากดื่มน้ำให้พอ หลีกเลี่ยงแดดจัด พักในที่ร่ม และรู้จักอาการเพลียแดดกับฮีทสโตรกให้แยกออกจากกัน ถ้ามีสัญญาณฉุกเฉิน อย่าฝืน ให้รีบขอความช่วยเหลือทันที
คำเตือน
บทความนี้จัดทำเพื่อให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล หากคุณมีอาการรุนแรง โรคประจำตัว หรือกังวลเรื่องสุขภาพ โปรดปรึกษาแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญ
แหล่งอ้างอิง
- WHO — Heat and health: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/climate-change-heat-and-health
- NHS — Heat exhaustion and heatstroke: https://www.nhs.uk/conditions/heat-exhaustion-heatstroke/
- MedlinePlus — Heat Illness: https://medlineplus.gov/heatillness.html
